Odcinek 7 - Jarmark rymów
Play • 37 min
Skandale, zbrodnie, katastrofy zawsze cieszą się wzięciem u publiczności. Wiedzieli o tym wydawcy ulotnych druczków krążących w XIX i w początkach XX wieku.
Pieśni straganowe, cienkie broszurki, w które zaopatrywano się na jarmarkach, w czasie odpustów, u wędrownych handlarzy. Ociekające łzami, żółcią i krwią, fascynowały makabrycznym konkretem. Na każdym kroku zapewniały odbiorców i odbiorczynie, że podane w nich losy bezbronnych ofiar o gołębim spojrzeniu i ich oprawców nieznających znaczenia wyrazu "litość" są autentyczne, pewne co do szczegółu. "Prawdziwe zdarzenie o panience, która została zamordowana w lesie pod Kołaczycami w sposób barbarzyński"; "Straszna zemsta teściowej na swojej synowej, którą zraniła śmiertelnie w Karbawie"; "Obraz nędzy i rozpaczy dwóch sióstr, które zostały sprzedane do Ameryki Południowej na pastwę przez zbrodniczych handlarzy i wywiezione ze wsi i gm. Dolinka pod Łomżą" – już tych kilka tytułów jasno wskazuje, gdzie tkwią korzenie prasy tabloidowej czy seriali paradokumentalnych. W tekstach pieśni groza czyha co krok, a spektakularny mord lub kataklizm mogą zdarzyć się wszędzie, w sąsiedniej gminie czy najbliższym miasteczku. Choć ich istnieniu kres położyła PRL, zamykając małe wydawnictwa, poetyka pieśni nowiniarskich żyła pokątnie jeszcze przez długie lata. Nadzwyczajne wypadki – czy to śmierć ks. Popiełuszki, czy katastrofa samolotowa na Okęciu – spisywano rymami całkiem bliskimi dawnej jarmarcznej muzie.
Typowe pieśni kramarskie, niezwykle długie, przeciążone faktami i detalami, z trudem dawały się ogarnąć pamięcią, do zasobów folkloru trafiały rzadko i każde ich nagranie to istny specjał. W odcinku prezentuję dwa wykonania, oba dziwnym trafem pochodzące z Bełżca na Lubelszczyźnie, Julii Watras i Anieli Gmoch, z dwóch znakomitych antologii płytowych: z których jedną w całości poświęcono pieśniom dziadowskim i często z nimi mylonym, choć nietożsamym, pieśniom kramarskim właśnie.
Książki odcinka:
„Karnawał dziadowski. Pieśni wędrownych śpiewaków (XIX-XX w.)”, wybór i oprac. Stanisława Nyrkowskiego, wstępem poprzedził Julian Krzyżanowski, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1977.
Piotr Grochowski, „Straszna zbrodnia rodzonej matki. Polskie pieśni nowiniarskie na przełomie XIX i XX wieku”, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2010.
Płyty odcinka:
„Polskie zwyczaje rodzinne”, oprac. Aldona Jadwiga Plucińska, Księży Młyn Dom Wydawniczy, Łódź 2014.
„Pieśni wędrowne, cz. 1”, oprac. Remigiusz Mazur-Hanaj, In Crudo, Warszawa 2022.

Śledź podcast na…
• Stronie domowej: https://ogrodwbibliotece.pl
• Spotify: https://open.spotify.com/show/72D2UwxvjuSH1Ge6uBTaGs
• Google Podcasts: https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly9vZ3JvZHdiaWJsaW90ZWNlLnBsL2ZlZWQueG1s
• Podcast Index: https://podcastindex.org/podcast/5359234

Projekty grafik: Sylwia Szołtysek
Montaż dźwięku: Patryk Miś
W odcinku wykorzystano na prawach cytatu fragment Amoureuse Rodolphe’a Bergera (wyk. Boris Sarbek & Boris Sarbek Orchestra, ℗ 1959 - BNF Collection 2015).
More episodes
Search
Clear search
Close search
Google apps
Main menu